نفقه فرزند - وکیل خانواده | گروه وکلای مهر | 02188663926

نفقه فرزند

نفقه فرزند

 تامین معاش و گذران زندگی، از دیر باز تا کنون  از جمله اصلی ترین دغدغه های بشریت و سر منشاء بسیاری از اختلافات و چالشها  در طول زندگی بوده، که مسلما با پیشرفت جوامع بشری و سیر تحول نهادها و روابط اجتماعی، این امر نیز با تحول روبرو گشته است. همانگونه که میدانیم با ازدواج زن و مرد، تشکیل خانواده تحقق یافته و با آمدن فرزندان گسترش می یابد.

به طور کلی، نکاح و تشکیل خانواده علاوه بر داشتن ابعاد عاطفی و معنوی دارای بعد مالی  نیز میباشد. لکن در بسیاری از موارد دیده شده که زن و مرد در بدو امر بدون علم و آگاهی نسبت به وظایف و حقوقی که قانون بر ابعاد مالی خانواده وضع نهاده، اقدام به تشکیل خانواده و آوردن فرزندمی نمایند؛ لکن در ادامه و هنگام حدوث اختلافات به جهت عدم آگاهی نسبت به وظایف و حقوق خود، مشکلات فراوانی را ایجاد می نماید. امروزه یکی از اصلی ترین اختلافات خانوادگی و سر منشاء بسیاری از طلاق ها، ریشه در مسائل مالی دارد.

همان گونه که میدانیم یکی از مهترین وظایفی که پس از تشکیل خانواده بر ذمه مرد قرار داشته و مکلف به ایفاء آن بوده، پرداخت نفقه می‌باشد.که خود به دو دسته ی نفقه زوجه و نفقه اقارب تقسیم می‌گردد.

 

تعریف نفقه

نفقه در لغت به معنی هزینه، خرج ومخارج هر روزه و به طور کلی خرجی آمده است. قانون مدنی نیزدر ماده  1199 در بحث الزام به انفاق نفقه ی اولاد را بر عهده پدر قرار داده و سپس در ماده 1204اقدام  به تعریف آن در قالب تمثیل  پرداخته و آن را عبارت دانسته از ” مسکن و البسه و غذا و اثاث البیت به قدر رفع حاجت و با در نظر گرفتن درجه استطاعت منفق.

وفق دکترین و نظریه علمای حقوق که استاد مسلم آن جناب دکتر کاتوزیان در زیر نویس این ماده بدان پرداخته است این ماده جنبه حصری ندارد و موارد را به صورت تمثیل بیان نموده است.لذا نظر به تمثیل بودن ماده صدر الذکر، نفقه فرزند را (اعم از پسر و دختر) باید کلیه نیازهای متعارف دانست که مسلما همانگونه که در مقدمه بدان اشاره گردید با سیر تحول جوامع و نهادها منطبق میگردد.

برای تعیین مصداق این نیازهای متعارف همان گونه که از اسم آن هویدا است می بایست به عرف رجوع نموده و در این راستا بین عرف جوامع روستایی و شهری و همچنین عرف سالهای مختلف تبعیض قایل شد.برای مثال اگر نگاهی به دهه های قبل نماییم در می یابیم بحث تحصیل و هزینه‌های مربوط به آن علی الخصوص هزینه رفتن به دانشگاه و تهیه کتاب و … در حدی که در این سالها پررنگ و جزء نیازهای اساسی  قرار میگرد نبوده. لذا به طور کلی در تعریف نفقه فرزندان باید مصادیق نیازها و خرج و مخارج عرفی  را  درون بطن جامعه استخراج نموده و با آن منطبق نماییم.

 

مبلغ نفقه فرزند

همان گونه که در بحث تعریف نفقه به آن پرداخته شد قانون گذار در رابطه با مبلغ نفقه ساکت و تنها به صورت تمثیلی مواردی را که مشمول نفقه فرزند میگردند را نام برده است. لذا در بحث مبلغ نفقه فرزند، باید بدانیم که مبلغ دقیق وجود ندارد ولکن با در نظر گرفتن کلیه شرایط و اوضاع و احوال جامعه  و نیازهای عرفی  فرزند، توسط کارشناس رسمی دادگستری تعیین می‌گردد که در این راستا علاوه برنیازهای عرفی جامعه  که در برآورد مبلغ نفقه، مورد لحاظ قرار می گیرد، استطاعت منفق نیز مد نظر است.

فی الواقع خلاف نفقه زوجه که منوط به استتطاعت زوج نیست در بحث نفقه فرزند، کارشناس دادگاه مورد نظر، وضعیت استطاعت مالی و میزان درآمدمنفق( پدر) را در نظر گرفته و همچنین با در نظر گرفتن سن و مقطع تحصیلی فرزند مبلغی را به عنوان نفقه برآورد می نماید.

 

نفقه گذشته فرزند

در  خصوص نفقه گذشته فرزندان وفق ماده 1206 از قانون مدنی باید اذعان داشت که تنها ناظر به آینده میباشد و فرزندان طبق نص  قانون نمی‌توانند نسبت به نفقه گذشته خود ادعایی نمایند. فی الواقع یکی دیگر از وجوه تمایز نفقه فرزندان و به طور کلی اقارب با نفقه زوجه  همین مطلب میباشد که زوجه می‌تواند هرزمان که بخواهد نسبت به مطالبه نفقه گذشته خود اقدام نماید.لکن این حق برای فرزندان وفق بند آخر ماده 1206 قانون مدنی برای آنان در نظر گرفته نشده است.

 

نفقه فرزند پسر و دختر و وضعیت نفقه دختران پس از طلاق

در خصوص میزان و شرایط نفقه با توجه به اطلاق کلمه اولاد در ماده 1199 قانون مدنی، نمی‌توان تبعیضی بین فرزند پسر و دختر ایجاد نمود و همان گونه که گفته شد میزان آن با توجه به شرایط اجتماعی آن ها و استطاعت منفق برآورد می‌گردد. لکن در خصوص اینکه دختر و پسر هرکدام تا چه سنی امکان دریافت نفقه را خواهند داشت باید اذعان داشت طبق رویه به طور کلی پسران تا زمانی که شغلی ندارند و دختران تا زمانی که ازدواج نکرده و در خانه پدری هستند مستحق دریافت نفقه می باشند. لکن در صورتی که دختری ازدواج نموده و پس از مدتی اقدام به طلاق نماید تکلیف نفقه از عهده پدر ساقط میگردد.

 

چگونگی مطالبه نفقه فرزند

در خصوص نحوه مطالبه نفقه فرزندان 2 حالت متصور می‌باشد:

1- طرح دعوا به صورت مستقل توسط خود فرزند

که در این صورت لازم است فرزند بالغ و رشید باشد.بدیهی است که دربحث نفقه که یکی از بارز ترین مصادیق حقوق مالی می‌باشد، رشید بودن و فی الواقع سفیه نبودن فرزند، ملاک عمل خواهد بود. لذا باید دانست که تنها بالغ بودن فرزند ( دختر بالای 9 و پسر بالای 15 سال)  کافی نخواهد بود.

رشید بودن نیز لازمه عمل می‌باشدکه در این خصوص نظر به تعارض شدید ماده 1210 و تبصره 2 از همان ماده که از یک سو تنها رسیدن به سن بلوغ را برای رشید دانستن نیز کافی دانسته و از سوی دیگر تبصره همان ماده، دخل و تصرف در اموال طفلی که بالغ شده را منوط به اثبات رشد اونموده است و در نهایت رای وحدت رویه که نتوانست این تعارض فاحش را حل نماید.

درهرصورت ،دادگاه ها طبق رویه قبل، سن 18 سال را سن رشد دانسته و تا قبل از رسیدن به سن 18 سالگی علی رغم اینکه طفل به سن بلوغ نیز رسیده باشد(9و 15)حق طرح دعاوی مالی را مستقلا نخواهد داشت مگر اینکه حکم رشد بگیرد. در نتیجه فرزند دختر و پسر تنها در 2 صورت می‌توانند دعوای الزام پدر یا جد پدری را به پرداخت نفقه به صورت مستقل مطرح نمایند :  یا به سن 18 سال تمام رسیده باشند یا حکم رشد از دادگاه اخذ نموده باشند.

2- طرح دعوا توسط مادر:

در صورتی که طفل تحت حضانت و سرپرستی مادر باشد: در این مورد از آنجایی که حضانت طفل با مادر است مادر می‌تواند به طرفیت منفق(پدر یا جد پدری) به نمایندگی از فرزند خود طرح دعوا نماید.

 

مجازات عدم پرداخت نفقه فرزند

طبق ماده 53 از قانون حمایت خانواده هرکس با داشتن استطاعت مالی, نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تادیه نفقه سایر اشخاص واجب النفقه امتناع کند به حبس تعزیری درجه 6 محکوم میگردد. لذا فرزندانی که پدر یا جد پدری آنان علی رغم استطاعت مالی ازپرداخت نفقه به آنان خودداری می نمایند، میتوانند علاوه بر دادخواست حقوقی مبنی بر مطالبه نفقه، شکایت کیفری نیزنموده و منفق را تحت تعقیب کیفری قرار دهند.

 

مدارک لازم جهت مطالبه نفقه فرزند

در صورتی که دعوی مطالبه نفقه ویا شکایت کیفری ترک انفاق توسط مادر مطرح می‌شود، شناسنامه مادر وفرزندان وحکم حضانت، و همچنین دادخواست مطالبه نفقه ویا شکایت ترک انفاق، از مدارک مورد نیاز جهت مطالبه نفقه فرزند می‌باشد و در صورتی که طرح دعوی توسط خود فرزند باشد، در صورت کمتر بودن از سن18سالگی، حکم رشد نیز باید ضمیمه پرونده شود. برای مبالغ کمتر ازبیست میلیون تومان، شورای حل اختلاف ومبالغ بیش از بیست میلیون تومان، دادگاه خانواده صالح  به رسیدگی هستند.

 

وکیل متخصص درمطالبه نفقه فرزند

وکیل پایه یک دادگستری با داشتن سابقه مشاوره حقوقی خانواده ویا وکالت در دعاوی خانواده، می‌تواند به عنوان مشاور حقوقی مناسب جهت مطالبه نفقه فرزند باشد. تمامی وکلای دادگستری شاغل درایران، امکان مشاوره حقوقی خانواده به متقاضین رادارند. گروه وکلای مهر بامشاوره مستقیم محمدرضا مهری وکیل پایه یک دادگستری، که دارای سابقه قضایی در دادگاه خانواده نیز می‌باشد، آماده ارائه مشاوره تخصصی مطالبه نفقه فرزند، وکالت تخصصی درحوزه مهریه ومشاوره تخصصی درزمینه داوری دعاوی خانواده را دارد.