ابطال ازدواج - گروه وکلای مهر | 02188663926

ابطال ازدواج

ابطال ازدواج

 

درتمامی نظام های حقوقی دنیا، برای بعضی از موارد ازدواج، موانعی، وجود دارد. مثلا ازدواج بافرزندان درتمامی کشورها، ممنوع واین نوع ازدواج باطل است. حقوق مدنی ایران، به پیروی ازفقه شیعه، مواردی از ازدواج را ممنوع اعلام نموده واین نوع ازدواج ها رافاقد اثرحقوقی و باطل می داند. بعضی ازموانع ازدواج در قانون مدنی وحرمت نکاح درفقه، موقت وقابل رفع هستند مانند ممنوعیت ازدواج با زنی که در عده رجعیه است وبعضی ازحرمت ها وموارد منع ازدواج، دائمی است مانند ازدواج با مادر یا مادربزرگ.

تاکنون به مواردی برخورده اید که مدعی باطل بودن عقد ازدواج باشند؟ آیا ازدواج بدون اجازه پدربرای دختر باکره موجب بطلان ازدواج می‌شود؟ ازدواج دوم مرد بدون اجازه همسر اول، باعث ابطال ازدواج می‌شود؟ ازدواج مرد ایرانی با زن غیر ایرانی، چه وضعیتی دارد؟ ازدواج زن ایرانی با مرد خارجی، باطل است؟ ازدواج زن ایرانی بامرد خارجی بدون اجازه دولت، باطل است؟ دادخواست ابطال ازدواج به چه دادگاهی تقدیم می‌گردد؟ چه کسانی حق طرح دعوی ابطال ازدواج رادارند؟ مشاورحقوقی متخصص درزمینه ابطال ازدواج چه ویژگیهایی دارد؟ همراهان عزیز می‌توانند جهت آگاهی از شرایط ازدواج صحیح وموارد ابطال ازدواج وابطال عقد نکاح، ادامه این مطلب رامطالعه بفرمایند.

موانع ازدواج

بحث ابطال ازدواج در قانون مدنی ایران، تحت عنوان موانع نکاح پیش بینی شده است. در این بخش موانع ازدواج را به چند بخش کلی تقسیم کرده و درباره هرکدام ازآنها به تفصیل، توضیح خواهیم داد.

موانع ازدواج ناشی ازخویشاندی سببی و نسبی

ازدواج باقوم وخویش نسبی، یعنی کسانی که از طریق پیوند خونی وفامیلی، نسبتی بامادارند، دربعضی از موارد ممنوع، وازدواج انجام شده باطل می‌باشد. درمواردی که درادامه می آید، خویشاوندی نسبی، به هرطریقی حاصل شده باشد، ازدواج بااین افراد ممنوع و باطل است. درغیر مواردی که درادامه بیان خواهد شد، ازدواج باخویشاوندان نسبی، مجاز است.

  • ازدواج پدربادختر، این ازدواج، ممنوعیت ابدی ودائمی دارد. ممنوعیت ازدواج پدربادختر، شامل ازدواج دائم وموقت است. پدربزرگ های مادری وپدری و سایر اجدادنیز مشمول ممنوعیت ازدواج بادختر می باشندو فرزندان مونث دختری که ازدواج پدرواجدادباوی ممنوع است، نیز، ممنوع از ازدواج باپدر بزرگ واجدادپدری ومادری هستند.
  • ازدواج مادرباپسر، مانند مثال بالا، ازدواج پسر بامادر وجدات مادری چه ازسمت پدر ویامادر، و همچنین فرزندان ذکور پسر بامادرومادربزرگ وجدات، ممنوع و باعث ابطال ازدواج است.
  • ازدواج برادرباخواهر، منع ازدواج خواهر وبرادر نیز، همیشگی است. رابطه خواهر وبرادری اعم از داشتن پدرومادرمشترک، پدرمشترک یامادرمشترک می‌باشد.
  • ازدواج بین عمو وبرادرزاده، ازدواج بادختربرادرهم ممنوعیت همیشگی دارد.برادرپدریاعمو، به هیچ عنوان نمی‌تواند بابرادرزاده خود ازدواج نماید.
  • ازدواج بین دایی وخواهرزاده، به طریق اولی، ازدواج بین خواهرزاده ودایی یعنی برادر مادرممنوعیت همیشگی دارد واین دو به هیچ عنوان حق ازدواج بایکدیگر راندارند.
  • ازدواج بین عمه وبرادر زاده، طبق تعالیم اسلام وفقه شیعه و همچنین قانون مدنی ایران، یکی دیگر ازموانع ازدواج وحرمت آن، ازدواج بین عمه، خواهر پدر بافرزند برادر می‌باشد که ممنوعیت همیشگی دارد.
  • ازدواج بین خاله وخواهر زاده، آخرین گروهی که ازدواج بین آنها حرام و باطل است، ازدواج اعم از موقت ودائم بین خاله وخواهرزاده می‌باشد که مانند موارد بالا، حرام وممنوع همیشگی می‌باشد.

 

اما درمواردی هم خویشاوندی سببی، که به سبب ازدواج بین افراد، به وجود می آید، ازدواج بین بعضی ازاقوام سببی نیز برای همیشه ممنوع می‌شود،گروهی ازخویشاوندان سببی هستند که ازدواج با آنها برای همیشه ممنوع است و موجب ابطال ازدواج می‌شود.

  • ازدواج بین داماد ومادرزن، ازدواج بین داماد ومادرزن، حرام همیشگی است واین دو به هیچ عنوان، حتی بعد ازطلاق یافوت همسر، نمی‌توانند باهم ازدواج نمایند. ازدواج بین مرد و زن، اعم از ازدواج دائم وازدواج موقت، موجب حرمت دائمی ازدواج داماد بامادر زن، مادربزرگ زن ومادر پدرزن میشود.
  • ازدواج بین پسرو همسر پدر، اصطلاح زن بابا، درقدیم برای همسر پدراطلاق می شد. اگر پدرهمسری به جز مادرپسر اختیار کرده باشد، عقد بین پدر و زن پدر، چه به صورت دائمی و چه به صورت موقت باشد، بین آنها نزدیکی صورت گرفته باشد ویاخیر، موجب حرمت ازدواج پسر با زن پدر می‌باشد.
  • ازدواج پدرباهمسر پسر، عکس این موضوع نیز صادق است و درموردی که پدرشوهر، بخواهد باعروس سابق خود، که باهرتوع عقدی درزوجیت پسرش قرارداشته است، وحالااین نکاح به هردلیلی منحل یامنقضی شده است، ازدواج، باطل است.
  • ازدواج شوهر بادختر زن، اگر مردی با زنی ازدواج کند واین ازدواج دائم ویاموقت باشد و باهمسر خو درابطه زناشویی داشته باشد واین زن دارای دختری ازشوهر دیگر باشد، ازدواج مرد بادختر زن، به هیچ عنوان حتی پس ازطلاق یافوت زن، امکان پذیر نیست و باطل است. اما اگر ازدواج بین این مرد و زن به نزدیکی منجر نشود وقبل ازرابطه جنسی ونزدیکی،فراق حاصل شود، مرد می‌تواند پس ازطلاق یافوت همسر، بادختر وی ازدواج نماید. توجه داشته باشیدکه رابطه جنسی وسکس، از مهبل ویا مقعد، تفاوتی ندارد ورابطه جنسی محسوب می‌شود.
  • ازدواج همزمان مرد بادوخواهر، هرنوع ازدواجی چه همیشگی ویاموقت، به صورت همزمان باخواهرهمسری که درعقد دایک یاموقت است، حرام و باطل است. ممنوعیت ازدواج باخواهرزن، دائمی نیست و در صورت طلاق، فوت، فسخ یاانفساخ ازدواج دائم ویابذل وانقضای مدت در ازدواج موقت، مرد می‌تواند ازدواج باخواهر زن، انجام دهد.
  • ازدواج مرد بابرادرزاده وخواهرزاده زن، ازدواج مردباخواهرزاده یابرادرزاده زنی که درعقد نکاح وی قراردارد، بدون اجازه ورضایت زن، باطل است. البته این ممنوعیت فقط برای زمانی است که زن درزوجیت مرد است واگر رابطه ازدواج آنها منحل شده باشد ازدواج مرد باخواهرزاده وبرادرزاده همسر سابق ممنوعیتی ندارد. اگر مرد بدون اجازه همسرش، برادرزاده یاخواهرزاده وی راعقد کرد وپس ازعقد زن به این وصلت رضایت داد، عقد صحیح ونافذ است و درغیر این صورت ازدواج دوم باطل است.

 

موانع ازدواج ناشی ازخویشاندی رضاعی

رسم استخدام دایه یا پرستاربرای نوزاد شیرخوار، درقدیم بسیار رایج بود. شیرخوردن ازپستان دایه ویا غیر مادر، در اسلام احکام خاصی دارد که در آن دو نوزادی که از پستان یک زن شیر خورده باشند، تحت شرایطی خواهروبرادرمحسوب شده وازدواج آنها بایکدیگر باطل است..

 

شرایط تحقق خویشاوندی ازطریق شیرخوردن

  • شیر زن ازحاملگی مشروع باشد، پس شیر زن که از رابطه نامشروع طفلی به دنیا آورده باشد، موجب خویشاوندی رضاعی نمی‌شود. نزدیکی به شبهه درحکم رابطه مشروع است.
  • شیر مستقیم از پستان زن مکیده شده باشد. دوشیدن وخوراندن شیر به نوزاد باهروسیله ای، موجب این رابطه نمی‌شود.
  • مقدارشیرخوردن طفل به حدی باشد که درعرف، موجب روییدن گوشت دربدن طفل باشد. این عرف، خوردن شیر ازپستان زن، به مدت حداقل یک شبانه روز کامل باشد و دربین این وعده های شیرخوردن از شیر زن دیگر ویاهیچ غذای دیگری استفاده نکندویا 15 بارمتوالی ازشیر زن تغذیه کند تاسیرشود. 15 بارمتوالی و بدون تغذیه ازشیر یاغذای دیگری باید باشد.
  • شیرخوارگی طفل باید قبل ازتمام شدن دوسال تمام باشد.
  • شیری که طفل ازآن تغذیه کرده از یک زن وشوهر باشد. پس اگر شیر از دو زنی باشد که همسر مشترک دارند، این رابطه حاصل نمی‌شود. در صورت تحقق این شرایط، ازدواج بین خواهروبرادررضاعی ممنوع و باطل است. طفلی که ازمادر رضاعی خود باتحقق جمیع شرایط، شیربخورد، ازجهت ممنوعیت ازدواج درحکم فرزند آن زن است وتمامی محدودیت های ازدواج برای وی هم مقررمی‌گردد.

 

موانع ازدواج ناشی ازوضعیت شخص

  • باطل بودن ازدواج با زن شوهردار؛ زنی که درزوجیت مرد دیگری قراردارد، قابلیت خواستگاری وازدواج ندارد. ازدواج با زن شوهردار باطل است و دربعضی از موارد موجب حرمت ابدی می‌شود. اگر مردی نداندکه زن شوهرداراست و باوی ازدواج نماید ونزدیکی هم صورت گیرد، حکم زنا ندارد ووطی به شبهه محقق می‌شود. این ازدواج باطل و موجب حرمت ابدی می‌شود و در صورت عدم ایجاد رابطه جنسی، فقط ازدواج باطل است ولی موجب حرمت ابدی نمی‌شود. اما در مواردعدم آگاهی ازحرام بودن ازدواج با زن شوهرداروعدم ایجاد رابطه جنسی هم، ازدواج با زن شوهردارباطل است اماموجب حرمت ابدی نمی‌شود.
  • باطل بود ازدواج با زنی که در عده می‌باشد؛ جهت آگاهی از عده ومعنای آن به بخش عده وانواع آن درهمین سایت مراجعه فرمایید. اما درمدتی که زن در عده می‌باشد مانند ازدواج با زن شوهرداراست وعینا همان احکام براین نوع ازدواج هم بارمی‌شود. اما ازدواج فقط با زنی که در عده طلاق رجعی ویاعده فوت به سر می برد، ممنوع و موجب ابطال ازدواج و دربعضی موارد حرمت ابدی می‌شود.
  • باطل بودن ازدواج با زنی که ازطریق لعان مطلقه شده است، لعان نوعی ازطلاق است که مردنسبت زنا به همسرش می دهد ونسب فرزند متولد شده راانکار میکند. اجرای لعان، شرایط خاصی دارد که در صورت انجام آن نزد قاضی، جدایی بین زوجین حاصل می‌شود واین زن وشوهر برای همیشه به هم حرام می شوند. در این صورت و در صورت وقوع ازدواج مجدد، ازدواج باطل است.
  • باطل بودن ازدواج درحال احرام، مراسم حج، یکی ازبزرگترین آداب دینی مسلمانان است. بعضی ازمسائل درزمان انجام مراسم حج برای طرفین ممنوع وحرام است. از جمله ازدواج درحال احرام، که هم حرام است وهم موجب ابطال عقد ازدواج می‌شود.ازدواج درحال احرام موجب حرمت ابدی نمی‌شود.
  • باطل بودن ازدواج با زنی که درهنگام متاهل بودن باوی زنا شده است؛ اگر مردی درزمان تاهل خانمی، با وی زنا کرده باشد، چه ازجلو ویاعقب، علاوه برجاری شدن حد زنا، حتی پس ازمطلقه یابیوه شدن آن زن نمی‌تواند باوی ازدواج کند واین ازدواج باطل است. این حکم مشمول زنی که درایام عده طلاق رجعی وعده فوت می‌باشد نیز می‌شود.
  • باطل بودن ازدواج در صورت نزدیکی به اشتباه؛ اگر مردی قبل از ازدواج، بامادردختری که خواهان ازدواج باوی است، زنا یانزدیکی به شبهه داشته باشد، ازدواج بادختراین زن برای وی حرام و باطل است. اما اگر این نزدیکی بعد از ازدواج انجام شود، عقد وی بادخترزن، باطل نیست وفقط مرتکب زنا شده است. واگر پدر این مرد بادختری که پسرش قصد ازدواج دارد، زنا کرده باشد ویا نزدیکی به شبهه داشته باشد، امکان ازدواج پسربا آن دختروجود ندارد و سایر موارد نیز مانند فرض بالاست.
  • باطل بودن ازدواج بامادروخواهر مردی که قبلا با او لواط شده است؛ ایجادرابطه جنسی مرد بامرد، لواط نامیده می‌شود. دخول مرد به زن ازعقب، لواط محسوب نمی‌شود.
  • باطل بودن ازدواج با زنی که سه طلاقه یا نه طلاقه شده باشد؛ این فرض در ازدواج خیلی به ندرت پیش می آید. اگرمردی بارعایت شرایط خاص خود، همسرش راسه طلاقه کرده باشد ویا نه بار همسرش را عقد کرده و طلاق داده باشد، ازدواج مجدد بااین زن بدون رعایت تشریفات وشرایط خاص، ممنوع و باطل است.
  • باطل بودن ازدواج باغیر مسلمان؛ ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمان اهل کتاب، صحیح است اما ازدواج مرد مسلمان با زن کافر غیر کتابی یا لاییک، باطل است.اما ازدواج زن مسلمان بامرد غیر مسلمان حرام و باطل است.
  • غیر نافذبودن ازدواج زن ایرانی بامرد غیر ایرانی؛ اجازه ازدواج زن ایرانی بامرد غیر ایرانی، که خالی از موانع نکاح باشند، منوط به اخذ اجازه رسمی ازدولت ایران دارد که این اختیار براساس آیین نامه زناشویی بانوان ایرانیبااتباع بیگانه غیر ایرانی، درصلاحیت وزارت کشور ایران قرار گرفته است. اگر عقد ازدواج بدون اجازه مخصوص وزارت کشور انجام شود، عقد باطل نیست ولی نفوذ وثبت ازدواج منوط به اجازه وزارت کشور است.
  • باطل بودن چند همسری برای زن و باطل بودن ازدواج چهارم به بعد مرد؛ ازدواج مجدد زن شوهرداردربندهای قبلی مورد بررسی وتدقیق قرارگرفت اما با توجه به اجازه داشتن چهارهمسر دائم عقدی برای مرد، به شرط رعایت عدالت بین آنها واخذ اجازه مخصوص ازدادگاه خانواده بنا برحکم قانونی قانون حمایت خانواده، ازدواج همزمان مرد باهمسر پنجم، با داشتن چهارهمسر به عقد دائم، ممنوع واین نوع ازدواج ها باطل است. قانون مدنی ایران وقانون حمایت خانواده، درباره تعیین تکلیف ازدواج های موقت مرد سکوت اختیار کرده و ظاهر براین است که ازدواج های متععد وهمزمان مرد درصیغه یا ازدواج موقت، باعث ابطال ازدواج وی نمی‌شود.

مواردی که عقد ازدواج درعقد های دائم، باطل اعلام شده است به تفصیل برای شما عزیزان توضیحح داده شد. موسسه حقوقی و داوری بین‌المللی طلیعه عدالت ومهرپارسیان، بنا به اجرای رسالت ذاتی خود، کلیه مطالب درباره حقوق خانواده را به صورت رایگان دررسانه های جمعی مجازی موسسه جمع آوری و دراختیار شما عزیزان قرار می دهد.

در صورت تمایل به آگاهی بیشتر ازممطالب حقوقی خانواده ومشاوره حقوقی حضوری با مشاورین و وکلای همکار گروه وکلای مهر، می‌توانید ازطریق وبسایت موسسه ویا تماس تلفنی با موسسه وقت مشاوره حضوری حقوقی خود رارزرو بفرمایید. موسسه حقوقی طلیعه عدالت ومهرپارسیان، برترین موسسه حقوقی ایران می‌باشد که افتخار همکاری ببیش از صد وکیل دادگستری درسراسر ایران و بیست وکیل درسایر کشورها را دارد.